USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

USTAWA
z dnia 19 sierpnia 1994 r.
o ochronie zdrowia psychicznego

Uznając, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym
człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków
państwa, stanowi się, co następuje:

Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1. Ochronę zdrowia psychicznego zapewniają organy administracji rządowej i samorządowej
oraz instytucje do tego powołane.
2. W działaniach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego mogą uczestniczyć stowarzyszenia
i inne organizacje społeczne, fundacje, samorządy zawodowe, kościoły
i inne związki wyznaniowe oraz grupy samopomocy pacjentów i ich rodzin,
a także inne osoby fizyczne i prawne.

Art. 2.
1. Ochrona zdrowia psychicznego obejmuje realizację zadań dotyczących w szczególności:
1) promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom psychicznym;
2) zapewnienia osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie
dostępnej opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy
niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym i społecznym;
3) kształtowania wobec osób z zaburzeniami psychicznymi właściwych postaw
społecznych, a zwłaszcza zrozumienia, tolerancji, życzliwości, a także przeciwdziałania
ich dyskryminacji.
2. Zadania, o których mowa w ust. 1, są realizowane przez działania określone w
Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego.
3. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego określa w szczególności:
1) okres jego obowiązywania;
2) diagnozę sytuacji i zagrożeń dla zdrowia psychicznego, w tym zróżnicowań
regionalnych;
3) cele główne i cele szczegółowe;
4) podmioty biorące udział w jego realizacji;
5) sposób realizacji zadań;
Opracowano na
podstawie: tj. Dz. U.
z 2011 r. Nr 231,
poz. 1375.
©Kancelaria Sejmu s. 2/23
2012-01-09
6) niezbędne działania legislacyjne, w szczególności mające na celu zapewnienie
przestrzegania praw osób z zaburzeniami psychicznymi.
4. Prowadzenie działań określonych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia
Psychicznego należy do:
1) zadań własnych samorządów województw, powiatów i gmin;
2) zadań Narodowego Funduszu Zdrowia oraz ministrów właściwych ze względu
na charakter działań określonych w programie.
5. Wskazane w ust. 4 pkt 1 działania polegają w szczególności na:
1) promowaniu zdrowia psychicznego i zapobieganiu zaburzeniom psychicznym;
2) zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej, zintegrowanej
i dostępnej opieki zdrowotnej oraz innych form pomocy niezbędnych
do życia w środowisku społecznym, rodzinnym i zawodowym.
6. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, Narodowy Program Ochrony
Zdrowia Psychicznego, uwzględniając zagadnienia, o których mowa w ust. 3,
oraz biorąc pod uwagę konieczność ochrony praw osób z zaburzeniami psychicznymi.
7. Minister właściwy do spraw zdrowia przedkłada Radzie Ministrów, w terminie
do dnia 30 września każdego roku, informację o realizacji działań wynikających
z Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego w roku poprzednim.
8. Rada Ministrów składa corocznie Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej, w terminie
do dnia 31 października, informację o realizacji Narodowego Programu
Ochrony Zdrowia Psychicznego w roku poprzednim.
Art. 3.
Ilekroć przepisy niniejszej ustawy stanowią o:
1) osobie z zaburzeniami psychicznymi, odnosi się to do osoby:
a) chorej psychicznie (wykazującej zaburzenia psychotyczne),
b) upośledzonej umysłowo,
c) wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze
stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a
osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i
opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym;
2) szpitalu psychiatrycznym, odnosi się to również do:
a) oddziału psychiatrycznego w szpitalu ogólnym,
b) kliniki psychiatrycznej,
c) sanatorium dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
d) innego przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów
o działalności leczniczej, sprawującego całodobową opiekę psychiatryczną
lub odwykową,
niezależnie od podmiotu, który je tworzy i utrzymuje;
3) domu pomocy społecznej lub środowiskowym domu samopomocy, odnosi się
to również do wszelkich form pomocy instytucjonalnej dla osób, o których
mowa w pkt 1;
©Kancelaria Sejmu s. 3/23
2012-01-09
4) zgodzie, oznacza to swobodnie wyrażoną zgodę osoby z zaburzeniami psychicznymi,
która – niezależnie od stanu jej zdrowia psychicznego – jest rzeczywiście
zdolna do zrozumienia przekazywanej w dostępny sposób informacji
o celu przyjęcia do szpitala psychiatrycznego, jej stanie zdrowia, proponowanych
czynnościach diagnostycznych i leczniczych oraz o dających się
przewidzieć skutkach tych działań lub ich zaniechania;
5) dyspozytorze medycznym, kierującym akcją prowadzenia medycznych czynności
ratunkowych, zespole ratownictwa medycznego, należy przez to rozumieć
odpowiednio: dyspozytora medycznego, kierującego akcją prowadzenia
medycznych czynności ratunkowych, zespół ratownictwa medycznego w rozumieniu
ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym
(Dz. U. Nr 191, poz. 1410, z późn. zm.1);
6) przymusie bezpośrednim, bez wskazania środka przymusu bezpośredniego,
należy przez to rozumieć:
a) przytrzymanie – doraźne, krótkotrwałe unieruchomienie osoby z użyciem
siły fizycznej,
b) przymusowe zastosowanie leków – doraźne lub przewidziane w planie
postępowania leczniczego wprowadzenie leków do organizmu osoby –
bez jej zgody,
c) unieruchomienie – obezwładnienie osoby z użyciem pasów, uchwytów,
prześcieradeł, kaftana bezpieczeństwa lub innych urządzeń technicznych,
d) izolację – umieszczenie osoby, pojedynczo, w zamkniętym i
odpowiednio przystosowanym pomieszczeniu.
Art. 4.
1. Działania zapobiegawcze w zakresie ochrony zdrowia psychicznego są podejmowane
przede wszystkim wobec dzieci, młodzieży, osób starszych i wobec
osób znajdujących się w sytuacjach stwarzających zagrożenie dla ich zdrowia
psychicznego.
2. Działania, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:
1) stosowanie zasad ochrony zdrowia psychicznego w pracy szkół, placówek
systemu oświaty, placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych
oraz w jednostkach wojskowych;
2) tworzenie placówek rozwijających działalność zapobiegawczą, przede
wszystkim poradnictwa psychologicznego, oraz placówek specjalistycznych,
z uwzględnieniem wczesnego rozpoznawania potrzeb dzieci z zaburzeniami
rozwoju psychoruchowego;
3) wspieranie grup samopomocy i innych inicjatyw społecznych w zakresie
ochrony zdrowia psychicznego;
4) rozwijanie działalności zapobiegawczej w zakresie ochrony zdrowia psychicznego
przez podmioty lecznicze;
1) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2007 r. Nr 89, poz. 590 i Nr 166, poz. 1172,
z 2008 r. Nr 17, poz. 101 i Nr 237, poz. 1653, z 2009 r. Nr 11, poz. 59 i Nr 122, poz. 1007, z 2010 r.
Nr 107, poz. 679 i Nr 219, poz. 1443 oraz z 2011 r. Nr 30, poz. 151, Nr 112, poz. 654 i Nr 208, poz.
1240 i 1241.
©Kancelaria Sejmu s. 4/23
2012-01-09
5) wprowadzanie zagadnień ochrony zdrowia psychicznego do programu przygotowania
zawodowego osób zajmujących się wychowaniem, nauczaniem,
resocjalizacją, leczeniem i opieką, zarządzaniem i organizacją pracy oraz organizacją
wypoczynku;
6) podejmowanie badań naukowych służących umacnianiu zdrowia psychicznego
i zapobieganiu zaburzeniom psychicznym;
7) uwzględnianie zagadnień zdrowia psychicznego w działalności publicznych
środków masowego przekazu, a zwłaszcza w programach radiowych i telewizyjnych.
3. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób organizowania
i prowadzenia działalności w dziedzinie promocji zdrowia psychicznego
i zapobiegania zaburzeniom psychicznym, uwzględniając potrzebę zapewnienia
właściwej koordynacji podejmowanych działań i udziału w nich podmiotów, o
których mowa w art. 1 ust. 2.
Art. 4a.
1. Tworzy się Radę do spraw Zdrowia Psychicznego, zwaną dalej „Radą”, jako
działający przy ministrze właściwym do spraw zdrowia organ koordynacyjnodoradczy
w sprawach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego.
2. Do zadań Rady należy w szczególności:
1) monitorowanie realizacji zadań określonych w Narodowym Programie
Ochrony Zdrowia Psychicznego;
2) opiniowanie projektów informacji o realizacji zadań wynikających z Narodowego
Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego;
3) występowanie do ministrów właściwych do spraw: kultury fizycznej, nauki,
oświaty i wychowania, pracy, spraw wewnętrznych, szkolnictwa wyższego,
zabezpieczenia społecznego oraz Ministra Sprawiedliwości i Ministra Obrony
Narodowej, w sprawach założeń i projektów programów działań z zakresu
ochrony zdrowia psychicznego;
4) inicjowanie działalności badawczo-wdrożeniowej w sprawach, o których
mowa w art. 2 ust. 1;
5) opiniowanie projektów przepisów prawnych dotyczących ochrony zdrowia
psychicznego.
3. Minister właściwy do spraw zdrowia powołuje i odwołuje, z własnej inicjatywy
lub na wniosek ministrów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, przewodniczącego,
zastępcę przewodniczącego, sekretarza i członków Rady – spośród specjalistów
z zakresu medycyny, pedagogiki, psychologii, socjologii, a także innych dziedzin
nauki i praktyki, mających zastosowanie w ochronie zdrowia psychicznego.
4. Za udział w pracach Rady członkom Rady nie przysługuje wynagrodzenie.
Członkom Rady przysługuje zwrot kosztów podróży w wysokości i na warunkach
określonych w przepisach dotyczących należności przysługujących pracownikowi
zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej
z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju.
5. Wydatki związane z działalnością Rady są finansowane z budżetu państwa,
z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zdrowia.
6. Szczegółowe warunki i tryb działania Rady określa statut nadany, w drodze zarządzenia,
przez ministra właściwego do spraw zdrowia.
©Kancelaria Sejmu s. 5/23
2012-01-09
Art. 5.
Opieka zdrowotna nad osobami z zaburzeniami psychicznymi jest wykonywana w
ramach podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej, zwłaszcza psychiatrycznej
opieki zdrowotnej – w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej, dziennej, szpitalnej
i środowiskowej oraz w domach pomocy społecznej.
Art. 6.
1. Samorząd województwa zgodnie z potrzebami wynikającymi w szczególności z
liczby i struktury społecznej ludności województwa tworzy i prowadzi podmioty
lecznicze udzielające świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki
zdrowotnej.
2. (uchylony).
3. Zadania, o których mowa w art. 18 ust. 10 pkt 2, art. 40 ust. 1 i art. 46 ust. 2b, są
zadaniami z zakresu administracji rządowej.
Art. 6a.
Powiat organizuje i zapewnia usługi w odpowiednim standardzie w domach pomocy
społecznej dostosowanych do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznymi.
Domy te są tworzone na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.2)).
Art. 7.
1. Dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia
organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności
w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych,
ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach pomocy społecznej i
podmiotach leczniczych, a także w domu rodzinnym.
2. Dla osób, o których mowa w ust. 1, organizuje się również rehabilitację leczniczą,
zawodową i społeczną. Rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze
są bezpłatne. Opieka niezbędna do prowadzenia rehabilitacji i zajęć rewalidacyjno-
wychowawczych wchodzi w zakres tych czynności.
3. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z ministrem
właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego i ministrem właściwym do
spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, warunki i sposób organizowania
zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem
umysłowym w stopniu głębokim, uwzględniając potrzebę zapewnienia jakości
i dostępności tych zajęć.
4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, cele,
rodzaje, zakres programowy, wymiar czasu, sposób prowadzenia
2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 202,
poz. 1551, Nr 219, poz. 1706 i Nr 221, poz. 1738, z 2010 r. Nr 28, poz. 146, Nr 40, poz. 229, Nr 81,
poz. 527, Nr 125, poz. 842 i Nr 217, poz. 1427 oraz z 2011 r. Nr 81, poz. 440, Nr 106, poz. 622 i Nr
149, poz. 887.
©Kancelaria Sejmu s. 6/23
2012-01-09
i dokumentowania zajęć rehabilitacji społecznej organizowanych w domach pomocy
społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz sposób nagradzania
uczestników tych zajęć, uwzględniając charakter potrzeb osób przebywających
w tych jednostkach oraz konieczność promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania
zaburzeniom psychicznym.
5. Naukę, zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze i rehabilitację mogą także organizować
podmioty wymienione w art. 1 ust. 2.
Art. 8.
1. Jednostki organizacyjne i inne podmioty działające na podstawie ustawy o pomocy
społecznej, zwane dalej „organami do spraw pomocy społecznej”, w porozumieniu
z podmiotami leczniczymi udzielającymi świadczenia zdrowotne w
zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej organizują na obszarze swojego
działania oparcie społeczne dla osób, które z powodu choroby psychicznej lub
upośledzenia umysłowego mają poważne trudności w życiu codziennym,
zwłaszcza w kształtowaniu swoich stosunków z otoczeniem, w zakresie edukacji,
zatrudnienia oraz w sprawach bytowych.
2. Oparcie społeczne polega w szczególności na:
1) podtrzymywaniu i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego,
aktywnego życia;
2) organizowaniu w środowisku społecznym pomocy ze strony rodziny, innych
osób, grup, organizacji społecznych i instytucji;
3) udzielaniu pomocy finansowej, rzeczowej oraz innych świadczeń na zasadach
określonych w ustawie o pomocy społecznej.
Art. 9.
1. Usługi opiekuńcze powinny być dostosowane do szczególnych potrzeb osób z
zaburzeniami psychicznymi. Pomoc mieszkaniowa, jako forma usługi opiekuńczej,
może polegać między innymi na udostępnianiu miejsca w środowiskowym
domu samopomocy.
2. Środowiskowe domy samopomocy stosownie do potrzeb są organizowane, prowadzone
i finansowane przez organy do spraw pomocy społecznej na zasadach
określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Środowiskowe domy
samopomocy mogą być także tworzone przez podmioty wymienione w art. 1 ust.
2.
3. Jednostka organizacyjna pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi
udziela osobie w niej przebywającej, adekwatnie do potrzeb i stanu zdrowia
tej osoby, pomocy w korzystaniu przez nią ze świadczeń zdrowotnych przysługujących
na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych
ze środków publicznych.
4. Zadania, o których mowa w ust. 1 i 2, są realizowane jako zadania zlecone gminom
przez administrację rządową w ramach pomocy społecznej.
©Kancelaria Sejmu s. 7/23
2012-01-09
Art. 10.
1. Za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane
osobie, o której mowa w art. 3 pkt 1 lit. a i b, przez świadczeniodawcę, który
zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, o której mowa w
art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz.
1027, z późn. zm.3)), zwanej dalej „ustawą o świadczeniach”, nie pobiera się od
tej osoby opłat.
2. Osobom, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a i b, przebywającym w szpitalu psychiatrycznym
przysługują ponadto produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyroby
medyczne do diagnostyki in vitro, wyposażenie wyrobów medycznych,
wyposażenie wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz aktywne wyroby
medyczne do implantacji, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja
2010 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. Nr 107, poz. 679 oraz z 2011 r. Nr 102,
poz. 586 i Nr 113, poz. 657), i środki pomocnicze, za które nie pobiera się od
tych osób opłat.
3. Osobom, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a i b, przysługują także produkty
lecznicze i wyroby medyczne określone w wykazach, o których mowa w art. 37
ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego
przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. Nr
122, poz. 696), w zakresie kategorii, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b tej
ustawy, zakwalifikowane do odpłatności zgodnie z art. 6 ust. 2 tej ustawy.
Rozdział 2
Badanie, leczenie, rehabilitacja oraz opieka i pomoc
Art. 10a.
1. Osoba korzystająca ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital psychiatryczny
ma prawo do pomocy w ochronie swoich praw.
2. Prawo do pomocy w ochronie praw osoby, o której mowa w ust. 1, przysługuje
również jej przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu.
3. Świadczeniodawca informuje osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, o zakresie
działania i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego,
o którym mowa w art. 10b ust. 1.
4. Osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, mają prawo w szczególności do:
1) przekazania ustnych i pisemnych skarg dotyczących naruszenia praw osoby,
o której mowa w ust. 1;
3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 216, poz.
1367, Nr 225, poz. 1486, Nr 227, poz. 1505, Nr 234, poz. 1570 i Nr 237, poz. 1654, z 2009 r. Nr 6,
poz. 33, Nr 22, poz. 120, Nr 26, poz. 157, Nr 38, poz. 299, Nr 92, poz. 753, Nr 97, poz. 800, Nr 98,
poz. 817, Nr 111, poz. 918, Nr 118, poz. 989, Nr 157, poz. 1241, Nr 161, poz. 1278 i Nr 178, poz.
1374, z 2010 r. Nr 50, poz. 301, Nr 107, poz. 679, Nr 125, poz. 842, Nr 127, poz. 857, Nr 165, poz.
1116, Nr 182, poz. 1228, Nr 205, poz. 1363, Nr 225, poz. 1465, Nr 238, poz. 1578 i Nr 257, poz.
1723 i 1725 oraz z 2011 r. Nr 45, poz. 235, Nr 73, poz. 390, Nr 81, poz. 440, Nr 106, poz. 622, Nr
112, poz. 654, Nr 113, poz. 657, Nr 122, poz. 696, Nr 138, poz. 808, Nr 149, poz. 887, Nr 171, poz.
1016 i Nr 205, poz. 1203.
©Kancelaria Sejmu s. 8/23
2012-01-09
2) spotkania z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, w warunkach
zapewniających swobodę wypowiedzi, nie później niż w terminie 7 dni
od dnia zgłoszenia takiej potrzeby;
3) uzyskania informacji o rozstrzygnięciu zgłoszonej sprawy.
Art. 10b.
1. Ochrona praw osób, o których mowa w art. 10a ust. 1, należy do zadań Rzeczników
Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego.
2. Do zadań Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego należy w szczególności:
1) pomoc w dochodzeniu praw w sprawach związanych z przyjęciem, leczeniem,
warunkami pobytu i wypisaniem ze szpitala psychiatrycznego;
2) wyjaśnianie lub pomoc w wyjaśnianiu ustnych i pisemnych skarg tych osób;
3) współpraca z rodziną, przedstawicielem ustawowym, opiekunem prawnym
lub faktycznym tych osób;
4) inicjowanie i prowadzenie działalności edukacyjno-informacyjnej w zakresie
praw osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital
psychiatryczny.
3. W zakresie zadań, o których mowa w ust. 1 i 2, Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala
Psychiatrycznego współpracuje z:
1) Rzecznikiem Praw Obywatelskich;
2) Rzecznikiem Praw Dziecka;
3) konsultantem krajowym i konsultantami wojewódzkimi w dziedzinie psychiatrii.
4. Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego w celu realizacji zadań,
o których mowa w ust. 1 i 2, ma prawo:
1) wstępu do pomieszczeń szpitala psychiatrycznego związanych z udzielaniem
świadczeń zdrowotnych;
2) występowania z wnioskiem do personelu podmiotu leczniczego w rozumieniu
przepisów o działalności leczniczej, w szczególności do lekarza prowadzącego,
ordynatora oddziału psychiatrycznego (lekarza kierującego oddziałem)
lub kierownika podmiotu leczniczego, oraz do podmiotu tworzącego w rozumieniu
tej ustawy, o podjęcie działań zmierzających do usunięcia przyczyny
skargi lub zaistniałych naruszeń;
3) wglądu w dokumentację medyczną za zgodą osoby, o której mowa w art. 10a
ust. 1, jej przedstawiciela ustawowego, opiekuna prawnego lub faktycznego;
4) porozumiewania się z osobami, o których mowa w art. 10a ust. 1 i 2, bez
udziału innych osób.
5. Kierownik zapewnia Rzecznikowi Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego warunki
do wykonywania jego zadań, w szczególności:
1) umożliwia przyjmowanie skarg, o których mowa w art. 10a ust. 4 pkt 1, przez
Rzecznika;
2) udostępnia pomieszczenia przeznaczone do odbywania spotkań z osobami, o
których mowa w art. 10a ust. 1 i 2.
6. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy
tryb i sposób działania Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatryczne©
Kancelaria Sejmu s. 9/23
2012-01-09
go, uwzględniając terytorialny obszar działania Rzeczników w odniesieniu do
różnych form opieki psychiatrycznej.
Art. 10c.
1. Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego może być osoba, z zastrzeżeniem
ust. 2, która:
1) posiada wykształcenie wyższe;
2) posiada wiedzę na temat praw i wolności człowieka, w szczególności osoby z
zaburzeniami psychicznymi, a także możliwości skutecznej ochrony tych
praw;
3) posiada doświadczenie w pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi;
4) jest obywatelem polskim;
5) korzysta z pełni praw publicznych;
6) nie była karana za przestępstwo popełnione z winy umyślnej;
7) cieszy się nieposzlakowaną opinią.
2. Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego nie może być:
1) świadczeniodawcą w rozumieniu art. 5 pkt 41 ustawy o świadczeniach;
2) właścicielem podmiotu wykonującego działalność leczniczą będącym świadczeniodawcą,
o którym mowa w art. 5 pkt 41 lit. a ustawy o świadczeniach,
jego pracownikiem lub osobą współpracującą ze świadczeniodawcą;
3) właścicielem lub pracownikiem apteki, hurtowni farmaceutycznej lub wytwórcą
produktu leczniczego lub wyrobu medycznego, wyrobu medycznego
do diagnostyki in vitro, wyposażenia wyrobu medycznego, wyposażenia
wyrobu medycznego do diagnostyki in vitro oraz aktywnego wyrobu medycznego
do implantacji, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja
2010 r. o wyrobach medycznych;
4) właścicielem akcji albo udziałów w spółce prowadzącej aptekę lub hurtownię
farmaceutyczną albo wytwarzającej produkty lecznicze lub wyroby medyczne;
5) członkiem Rady Narodowego Funduszu Zdrowia albo rady oddziału wojewódzkiego
Narodowego Funduszu Zdrowia;
6) pracownikiem Narodowego Funduszu Zdrowia.
Art. 10d.
Rzecznicy Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego są pracownikami Biura Rzecznika
Praw Pacjenta, o którym mowa w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach
pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417, z późn. zm.4)),
i wykonują swoje zadania przy pomocy tego Biura.
Art. 11.
1. Orzeczenie o stanie zdrowia osoby z zaburzeniami psychicznymi, opinię lub
skierowanie do innego lekarza lub psychologa albo podmiotu leczniczego lekarz
może wydać wyłącznie na podstawie uprzedniego osobistego zbadania tej oso-
4) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 76, poz. 641, z 2010 r. Nr 96,
poz. 620 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654 i Nr 113, poz. 657 i 660.
©Kancelaria Sejmu s. 10/23
2012-01-09
by. Skierowanie do szpitala psychiatrycznego wydawane jest w dniu badania,
a jego ważność wygasa po upływie 14 dni.
2. Wskazany w ust. 1 okres ważności skierowania ulega przedłużeniu o czas oczekiwania
na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego pod warunkiem wpisania na
listę oczekujących na udzielenie świadczenia, o której mowa w art. 20 ustawy
o świadczeniach, w terminie 14 dni od dnia wystawienia skierowania.
Art. 12.
Przy wyborze rodzaju i metod postępowania leczniczego bierze się pod uwagę nie
tylko cele zdrowotne, ale także interesy oraz inne dobra osobiste osoby z zaburzeniami
psychicznymi i dąży do osiągnięcia poprawy stanu zdrowia w sposób najmniej
dla tej osoby uciążliwy.
Art. 13.
Osoba z zaburzeniami psychicznymi przebywająca w szpitalu psychiatrycznym lub
w domu pomocy społecznej ma prawo do porozumiewania się bez ograniczeń z rodziną
i innymi osobami; korespondencja takiej osoby nie podlega kontroli.
Art. 14.
Osoba z zaburzeniami psychicznymi leczona w szpitalu psychiatrycznym może uzyskać
zgodę ordynatora (lekarza kierującego oddziałem) na okresowe przebywanie
poza szpitalem bez wypisywania jej z zakładu, jeżeli nie zagraża to jej życiu albo
życiu lub zdrowiu innych osób.
Art. 15.
1. Zajęcia rehabilitacyjne prowadzone w szpitalach psychiatrycznych i w domach
pomocy społecznej nie mogą być podporządkowane celom gospodarczym.
2. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, cele, rodzaje,
zakres programowy, wymiar czasu, sposób prowadzenia i dokumentowania
zajęć rehabilitacyjnych organizowanych w szpitalach psychiatrycznych oraz
sposób nagradzania uczestników tych zajęć, uwzględniając charakter potrzeb
osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych, w tym potrzebę podnoszenia
poziomu ich samodzielności.
Art. 16.
W razie stwierdzenia, że dobro osoby chorej psychicznie lub upośledzonej umysłowo
wymaga jej ubezwłasnowolnienia, kierownik podmiotu leczniczego udzielającego
świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej zawiadamia
o tym prokuratora.
Art. 17.
W razie stwierdzenia, że przedstawiciel ustawowy osoby chorej psychicznie lub upośledzonej
umysłowo nie wykonuje należycie swoich obowiązków wobec tej osoby,
kierownik podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie
©Kancelaria Sejmu s. 11/23
2012-01-09
psychiatrycznej opieki zdrowotnej zawiadamia o tym sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania
tej osoby.
Art. 18.
1. Przymus bezpośredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, przy wykonywaniu
czynności przewidzianych w niniejszej ustawie, można stosować tylko
wtedy, gdy przepis niniejszej ustawy do tego upoważnia albo osoby te:
1) dopuszczają się zamachu przeciwko:
a) życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby lub
b) bezpieczeństwu powszechnemu, lub
2) w sposób gwałtowny niszczą lub uszkadzają przedmioty znajdujące się w ich
otoczeniu, lub
3) poważnie zakłócają lub uniemożliwiają funkcjonowanie podmiotu leczniczego
udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki
zdrowotnej lub jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.
2. O zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje lekarz, który określa rodzaj
zastosowanego środka przymusu oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie. W
szpitalach psychiatrycznych, jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej
oraz w trakcie wykonywania czynności, o których mowa w art. 21 ust. 3 oraz
art. 46a ust. 3, jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza,
o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje i nadzoruje osobiście
jego wykonanie pielęgniarka, która jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić o
tym lekarza. Każdy przypadek zastosowania przymusu bezpośredniego i uprzedzenia
o możliwości jego zastosowania odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
3. W jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, która nie zatrudnia lekarza, informację,
o której mowa w ust. 2, pielęgniarka przekazuje kierownikowi jednostki,
który niezwłocznie informuje o tym upoważnionego przez marszałka województwa
lekarza specjalistę w dziedzinie psychiatrii.
4. W szpitalu psychiatrycznym lekarz, o którym mowa w ust. 2, niezwłocznie zatwierdza
zastosowanie przymusu bezpośredniego zleconego przez pielęgniarkę
lub nakazuje zaprzestanie jego stosowania.
5. Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji osoby, o której mowa
w ust. 2, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego w trakcie wykonywania
czynności, o których mowa w art. 21 ust. 3 oraz art. 46a ust. 3, lub wobec osoby,
o której mowa w ust. 1, której pomocy udziela zespół ratownictwa medycznego,
decyduje i nadzoruje osobiście kierujący akcją prowadzenia medycznych czynności
ratunkowych, który jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić o tym dyspozytora
medycznego. Każdy przypadek zastosowania przymusu bezpośredniego
i uprzedzenia o możliwości jego zastosowania odnotowuje się w dokumentacji
medycznej.
6. Zastosowanie przymusu bezpośredniego wobec osoby, o której mowa w ust. 1
pkt 1 i 2, polega na przytrzymaniu, przymusowym podaniu leków, unieruchomieniu
lub izolacji, a wobec osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 3 – na przytrzymaniu
lub przymusowym podaniu leku.
7. W sytuacji, o której mowa w ust. 5, zastosowanie przymusu bezpośredniego polega
na przytrzymaniu lub unieruchomieniu. Przymus bezpośredni stosuje się nie
dłużej niż przez czas niezbędny do uzyskania pomocy lekarskiej, a w przypadku
gdy jej uzyskanie jest utrudnione, na czas niezbędny do przewiezienia osoby do
©Kancelaria Sejmu s. 12/23
2012-01-09
podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej
opieki zdrowotnej lub szpitala wskazanego przez dyspozytora medycznego.
Przewiezienie osoby z zastosowaniem przymusu bezpośredniego następuje
w obecności zespołu ratownictwa medycznego.
8. Przed zastosowaniem przymusu bezpośredniego uprzedza się o tym osobę, wobec
której środek ten ma być podjęty. Przy wyborze środka przymusu należy
wybierać środek możliwie dla tej osoby najmniej uciążliwy, a przy stosowaniu
przymusu należy zachować szczególną ostrożność i dbałość o dobro tej osoby.
9. W przypadkach określonych w ust. 1 jednostki systemu Państwowe Ratownictwo
Medyczne, Policja oraz Państwowa Straż Pożarna są obowiązane do udzielania
lekarzowi, pielęgniarce lub kierującemu akcją prowadzenia medycznych
czynności ratunkowych pomocy na ich żądanie.
10. Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego:
1) przez lekarza podmiotu leczniczego, w tym lekarza, który zatwierdził stosowanie
środka przymusu bezpośredniego zleconego przez inną osobę – ocenia,
w terminie 3 dni, kierownik tego podmiotu, jeżeli jest lekarzem, lub lekarz
przez niego upoważniony;
2) przez innego lekarza, pielęgniarkę jednostki organizacyjnej pomocy społecznej
lub kierującego akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych –
ocenia, w terminie 3 dni, upoważniony przez marszałka województwa lekarz
specjalista w dziedzinie psychiatrii.
11. Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości
oraz ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego określi,
w drodze rozporządzenia, sposób:
1) stosowania przymusu bezpośredniego,
2) dokumentowania zastosowania przymusu bezpośredniego,
3) dokonywania oceny zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego
– uwzględniając potrzebę ochrony praw i godności osoby, wobec której jest stosowany
przymus bezpośredni.
Art. 19.
Przewidziane w innych ustawach badanie stanu psychicznego osoby, przeprowadzane
na żądanie sądu, prokuratora lub innego uprawnionego organu, powinno się odbywać
w podmiotach leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie
psychiatrycznej opieki zdrowotnej. W razie potrzeby badanie to może być przeprowadzone
w rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych, a wyjątkowo także
w miejscu zamieszkania osoby badanej.
Art. 20.
Przepisy ustawy przewidujące wymóg wyrażenia zgody przez przedstawiciela ustawowego
osoby małoletniej lub osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie stosuje się
również do osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, jeżeli wynika to z postanowienia
sądu opiekuńczego o ustanowieniu kuratora.
©Kancelaria Sejmu s. 13/23
2012-01-09
Rozdział 3
Postępowanie lecznicze
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego
Art. 21.
1. Osoba, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych
może zagrażać bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych
osób, bądź nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych,
może być poddana badaniu psychiatrycznemu również bez jej zgody, a osoba
małoletnia lub ubezwłasnowolniona całkowicie – także bez zgody jej przedstawiciela
ustawowego. W tym przypadku art. 18 ma zastosowanie.
2. Konieczność przeprowadzenia badania, o którym mowa w ust. 1, stwierdza lekarz
psychiatra, a w razie niemożności uzyskania pomocy lekarza psychiatry –
inny lekarz. Przed przystąpieniem do badania uprzedza się osobę badaną lub jej
przedstawiciela ustawowego o przyczynach przeprowadzenia badania bez jej
zgody.
3. W razie potrzeby lekarz przeprowadzający badanie zarządza bezzwłocznie
przewiezienie badanego do szpitala. Przewiezienie takiej osoby z zastosowaniem
przymusu bezpośredniego następuje w obecności lekarza, pielęgniarki lub
zespołu ratownictwa medycznego.
4. Lekarz, który przeprowadził badanie psychiatryczne określone w ust. 1, odnotowuje
tę czynność w dokumentacji medycznej, wskazując na okoliczności uzasadniające
podjęcie postępowania przymusowego. Przy ocenie zasadności poddania
osoby badaniu bez jej zgody stosuje się odpowiednio art. 18 ust. 10.
Art. 22.
1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje
za jej pisemną zgodą na podstawie ważnego skierowania do szpitala, jeżeli
lekarz wyznaczony do tej czynności, po osobistym zbadaniu tej osoby,
stwierdzi wskazania do przyjęcia.
1a. W nagłych przypadkach, w szczególności w przypadku braku możliwości uzyskania
pomocy lekarskiej przed zgłoszeniem się do szpitala, osoba z zaburzeniami
psychicznymi może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego, za jej pisemną
zgodą, bez skierowania, o którym mowa w ust. 1.
2. Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby chorej psychicznie lub osoby upośledzonej
umysłowo niezdolnej do wyrażenia zgody lub stosunku do przyjęcia
do szpitala psychiatrycznego i leczenia następuje po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego
właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby.
2a. W przypadkach nagłych osoba, o której mowa w ust. 2, może być przyjęta do
szpitala psychiatrycznego bez wcześniejszego uzyskania zgody sądu opiekuńczego.
W takim przypadku lekarz przyjmujący tę osobę ma obowiązek, o ile
to możliwe, zasięgnięcia pisemnej opinii innego lekarza, w miarę możliwości
psychiatry, albo pisemnej opinii psychologa.
2b. W przypadkach, o których mowa w ust. 2a, kierownik szpitala psychiatrycznego
zawiadamia niezwłocznie sąd opiekuńczy właściwy ze względu na siedzibę
szpitala, w celu uzyskania zgody sądu na pobyt tej osoby w szpitalu. W zawia©
Kancelaria Sejmu s. 14/23
2012-01-09
domieniu kierownik szpitala psychiatrycznego wskazuje okoliczności uzasadniające
przyjęcie.
2c. Jeżeli osoba, o której mowa w ust. 2, sprzeciwia się przyjęciu do szpitala psychiatrycznego,
a jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że zagraża bezpośrednio
własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, stosuje się odpowiednio
przepisy art. 23 ust. 3–5 oraz art. 25 i 27.
3. Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej
całkowicie następuje za pisemną zgodą jej przedstawiciela ustawowego.
4. Jeżeli przyjęcie do szpitala dotyczy osoby małoletniej powyżej 16 roku życia lub
osoby pełnoletniej całkowicie ubezwłasnowolnionej, zdolnej do wyrażenia zgody,
jest wymagane również uzyskanie zgody tej osoby na przyjęcie. W przypadku
sprzecznych oświadczeń w sprawie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego tej
osoby i jej przedstawiciela ustawowego, zgodę na przyjęcie do szpitala wyraża
sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby.
5. Przedstawiciel ustawowy osoby, która nie pozostaje pod władzą rodzicielską,
wyraża zgodę, o której mowa w ust. 3, za zgodą sądu opiekuńczego właściwego
ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby; w wypadkach nagłych nie jest
konieczne uzyskanie zgody sądu opiekuńczego przed przyjściem do szpitala
psychiatrycznego.
6. O każdorazowym przyjęciu osoby z zaburzeniami psychicznymi, w warunkach
przewidzianych w ust. 5, kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia bezzwłocznie
sąd opiekuńczy miejsca siedziby szpitala. W zawiadomieniu kierownik
szpitala psychiatrycznego wskazuje okoliczności uzasadniające przyjęcie.
Art. 23.
1. Osoba chora psychicznie może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez
zgody wymaganej w art. 22 tylko wtedy, gdy jej dotychczasowe zachowanie
wskazuje na to, że z powodu tej choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu
albo życiu lub zdrowiu innych osób.
2. O przyjęciu do szpitala osoby, o której mowa w ust. 1, postanawia lekarz wyznaczony
do tej czynności po osobistym jej zbadaniu i zasięgnięciu w miarę możliwości
opinii drugiego lekarza psychiatry albo psychologa.
3. Lekarz, o którym mowa w ust. 2, jest obowiązany wyjaśnić choremu przyczyny
przyjęcia do szpitala bez zgody i poinformować go o jego prawach.
4. Przyjęcie do szpitala, o którym mowa w ust. 1, wymaga zatwierdzenia przez ordynatora
(lekarza kierującego oddziałem) w ciągu 48 godzin od chwili przyjęcia.
Kierownik szpitala zawiadamia o powyższym sąd opiekuńczy miejsca siedziby
szpitala w ciągu 72 godzin od chwili przyjęcia.
5. Czynności, o których mowa w ust. 2, 3 i 4, odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
Art. 24.
1. Osoba, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń
psychicznych zagraża bezpośrednio swojemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych
osób, a zachodzą wątpliwości, czy jest ona chora psychicznie, może być
przyjęta bez zgody wymaganej w art. 22 do szpitala w celu wyjaśnienia tych
wątpliwości.
©Kancelaria Sejmu s. 15/23
2012-01-09
2. Pobyt w szpitalu, o którym mowa w ust. 1, nie może trwać dłużej niż 10 dni.
3. Do przyjęcia do szpitala, o którym mowa w ust. 1, stosuje się zasady i tryb postępowania
określony w art. 23.
Art. 25.
1. Na podstawie otrzymanego zawiadomienia sąd opiekuńczy wszczyna postępowanie
dotyczące przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby wymienionej w
art. 22–24.
2. Sąd opiekuńczy może rozpoznać sprawę również na wniosek tej osoby lub jej
przedstawiciela ustawowego, jej małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa
bądź osoby sprawującej nad nią faktyczną opiekę albo z urzędu.
Art. 26.
1. W przypadku gdy osoba przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody wyraziła
potem zgodę na pobyt w tym szpitalu, sąd opiekuńczy umorzy postępowanie
wszczęte na skutek zawiadomienia lub wniosku, o którym mowa w art. 25,
jeżeli uzna, że osoba ta wyraziła zgodę.
2. Przed umorzeniem postępowania sąd jest obowiązany wysłuchać osobę wymienioną
w ust. 1.
Art. 27.
O treści postanowienia w przedmiocie przyjęcia osoby, o której mowa w art. 23 i 24,
sąd opiekuńczy zawiadamia niezwłocznie szpital, w którym ta osoba przebywa. W
razie wydania postanowienia o braku podstaw do przyjęcia, szpital psychiatryczny
jest obowiązany wypisać tę osobę niezwłocznie po doręczeniu mu postanowienia
sądu.
Art. 28.
Jeżeli zachowanie osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego za zgodą wymaganą
w art. 22 wskazuje na to, że zachodzą okoliczności określone w art. 23 ust. 1, a zgoda
ta została cofnięta, stosuje się odpowiednio przepisy art. 23 ust. 2–5 oraz art. 25–
27.
Art. 29.
1. Do szpitala psychiatrycznego może być również przyjęta, bez zgody wymaganej
w art. 22, osoba chora psychicznie:
1) której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala
spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego,
bądź
2) która jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb
życiowych, a uzasadnione jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym
przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.
2. O potrzebie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby, o której mowa w ust.
1, bez jej zgody, orzeka sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania tej osoby – na
©Kancelaria Sejmu s. 16/23
2012-01-09
wniosek jej małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, jej przedstawiciela
ustawowego lub osoby sprawującej nad nią faktyczną opiekę.
3. W stosunku do osoby objętej oparciem społecznym, o którym mowa w art. 8,
wniosek może zgłosić również organ do spraw pomocy społecznej.
Art. 30.
1. Do wniosku, o którym mowa w art. 29 ust. 2 i 3, dołącza się orzeczenie lekarza
psychiatry szczegółowo uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym.
Orzeczenie lekarz psychiatra wydaje na uzasadnione żądanie osoby
lub organu uprawnionego do zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania.
2. W przypadku niezałączenia do wniosku orzeczenia lekarskiego lub gdy zostało
ono wydane w okresie dłuższym niż 14 dni przed dniem złożenia wniosku, sąd
zwraca wniosek. Przepisy art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego nie mają w
tym przypadku zastosowania.
3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, jeżeli treść wniosku lub załączone do
wniosku dokumenty uprawdopodabniają zasadność przyjęcia do szpitala psychiatrycznego,
a złożenie orzeczenia, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe,
sąd zarządza poddanie osoby, której dotyczy wniosek, odpowiedniemu badaniu.
4. Jeżeli osoba, o której mowa w art. 29 ust. 1, odmawia poddania się badaniu, może
być ono przeprowadzone bez jej zgody. Przepis art. 21 stosuje się odpowiednio.
Art. 30a. (uchylony).
Art. 31.
W razie stwierdzenia, że osoba, wobec której wszczęto postępowanie określone w
art. 29 i 30, wskutek choroby psychicznej zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo
życiu lub zdrowiu innych osób, stosuje się art. 23.
Art. 32.
Przy wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 23, 24 i 28, oraz postanowień i
zarządzeń sądu opiekuńczego przewidzianych w niniejszym rozdziale stosuje się
odpowiednio przepis art. 18 ust. 9.
Postępowanie lecznicze w stosunku do osoby leczonej bez jej zgody
Art. 33.
1. Wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody można stosować
niezbędne czynności lecznicze, mające na celu usunięcie przewidzianych w
ustawie przyczyn przyjęcia bez zgody.
2. Lekarz wyznaczony do tych czynności zapoznaje osobę, o której mowa w ust. 1,
z planowanym postępowaniem leczniczym.
3. Minister właściwy do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Lekarskiej,
określi, w drodze rozporządzenia, wykaz świadczeń zdrowotnych stwarzających
podwyższone ryzyko dla pacjenta, których udzielenie wymaga zgody
©Kancelaria Sejmu s. 17/23
2012-01-09
osoby określonej w ust. 1 lub jej przedstawiciela ustawowego, uwzględniając
konieczność ochrony praw i godności osoby, której świadczenia te są udzielane,
oraz potrzebę zapewnienia sprawnego przebiegu postępowania leczniczego.
4. Przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania do osób umieszczonych w szpitalu psychiatrycznym
w trybie art. 24.
Art. 34.
Wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody przymus bezpośredni
można stosować, poza okolicznościami określonymi w art. 18, także wtedy,
gdy jest to konieczne do dokonania niezbędnych czynności leczniczych, o których
mowa w art. 33. Przymus bezpośredni można także stosować w celu zapobieżenia
samowolnemu opuszczeniu przez tę osobę szpitala psychiatrycznego.
Wypisanie ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej tam
bez jej zgody
Art. 35.
1. O wypisaniu ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywającej w tym szpitalu
bez jej zgody postanawia ordynator (lekarz kierujący oddziałem), jeżeli uzna, że
ustały przewidziane w niniejszej ustawie przyczyny przyjęcia i pobytu tej osoby
w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody.
2. Osoba ta może za swoją później wyrażoną zgodą pozostać w szpitalu psychiatrycznym,
jeżeli w ocenie lekarza jej dalszy pobyt w tym szpitalu jest celowy.
3. O wypisaniu ze szpitala w trybie ust. 1 i okolicznościach, o których mowa w ust.
2, kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia sąd opiekuńczy.
Art. 36.
1. Osoba przebywająca w szpitalu psychiatrycznym może złożyć w szpitalu, w dowolnej
formie, wniosek o nakazanie wypisania jej ze szpitala, co odnotowuje się
w dokumentacji medycznej.
2. Osoba przebywająca bez swojej zgody w szpitalu psychiatrycznym, jej przedstawiciel
ustawowy, małżonek, rodzeństwo, krewni w linii prostej oraz osoba
sprawująca faktyczną nad nią opiekę mogą żądać wypisania tej osoby ze szpitala
psychiatrycznego nie wcześniej niż po upływie 30 dni od uprawomocnienia się
postanowienia sądu opiekuńczego w przedmiocie przyjęcia do szpitala lub dalszego
leczenia tej osoby bez jej zgody w tym szpitalu. Żądanie takie może być
zgłoszone w dowolnej formie; odnotowuje się je w dokumentacji medycznej.
3. W razie odmowy wypisania, osoba przebywająca w szpitalu oraz odpowiednio
inne osoby wymienione w ust. 2 mogą wystąpić do sądu opiekuńczego, w którego
okręgu znajduje się ten szpital, o nakazanie wypisania. Wniosek składa się w
terminie 7 dni od powiadomienia tej osoby o odmowie wypisania oraz o terminie
i sposobie złożenia wniosku.
©Kancelaria Sejmu s. 18/23
2012-01-09
Art. 37.
Przepisy niniejszego rozdziału oraz art. 14 nie mają zastosowania do osób kierowanych
do szpitala psychiatrycznego przez właściwy organ państwowy na podstawie
innych ustaw.
Rozdział 4
Przyjęcie do domu pomocy społecznej
Art. 38.
Osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest
zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania
z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie
wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela
ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej.
Art. 39.
1. Jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają
zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża
życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu
opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu
pomocy społecznej bez jej zgody.
2. Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala
psychiatrycznego, jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego
zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej
opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga dalszego leczenia w tym szpitalu.
3. Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu
na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu
do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy.
Art. 40.
1. Zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy
społecznej osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego
ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby.
2. Jeżeli osoba, wobec której wydano postanowienie o przyjęciu do domu pomocy
społecznej, odmawia stawienia się w domu pomocy społecznej lub w inny sposób
utrudnia wykonanie tego postanowienia, sąd z urzędu lub na wniosek organu
do spraw pomocy społecznej może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie
tej osoby do domu pomocy społecznej przez Policję.
3. W przypadku wystąpienia u osoby, o której mowa w art. 38, przebywającej w
domu pomocy społecznej, zachowań zagrażających jej życiu lub zdrowiu, lub
życiu lub zdrowiu innych osób, można wobec niej stosować przymus bezpośredni
również w celu zapobieżenia opuszczeniu domu pomocy społecznej.
©Kancelaria Sejmu s. 19/23
2012-01-09
Art. 41.
1. Osoba przyjęta do domu pomocy społecznej w trybie art. 39, jej przedstawiciel
ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba sprawująca
nad nią faktyczną opiekę – mogą występować do sądu opiekuńczego o zmianę
orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej.
2. Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może także wystąpić kierownik domu
pomocy społecznej, jeżeli uzna, że zmieniły się okoliczności uzasadniające
orzeczenie o przyjęciu tej osoby do domu pomocy społecznej bez jej zgody.
Rozdział 5
Postępowanie przed sądem opiekuńczym
Art. 42.
W postępowaniu przed sądem opiekuńczym w sprawach określonych w niniejszej
ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu
nieprocesowym, ze zmianami wynikającymi z niniejszej ustawy.
Art. 43.
1. Do szpitala psychiatrycznego i domu pomocy społecznej przeznaczonego dla
osób chorych psychicznie lub upośledzonych umysłowo ma prawo wstępu o
każdej porze sędzia w celu kontroli legalności przyjęcia i przebywania w takim
szpitalu lub domu pomocy społecznej osób z zaburzeniami psychicznymi, przestrzegania
ich praw oraz kontroli warunków, w jakich one tam przebywają.
2. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
zdrowia i ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego określi,
w drodze rozporządzenia, szczegółowy sposób i tryb sprawowania kontroli, o
której mowa w ust. 1, oraz sposób jej dokumentowania, uwzględniając potrzebę
ochrony praw i godności osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych i
domach pomocy społecznej, a także biorąc pod uwagę różne rodzaje i typy tych
placówek.
Art. 44.
1. Dla osoby przebywającej w szpitalu psychiatrycznym sąd opiekuńczy miejsca
siedziby szpitala ustanawia na jej wniosek kuratora, jeżeli osoba ta w czasie pobytu
w szpitalu potrzebuje pomocy do prowadzenia wszystkich swoich spraw
albo spraw określonego rodzaju. Zakres obowiązków oraz uprawnień kuratora
określa sąd opiekuńczy.
2. Jeżeli osoba przebywająca w szpitalu psychiatrycznym ze względu na stan zdrowia
nie jest zdolna do złożenia wniosku, sąd opiekuńczy może ustanowić dla
niej kuratora z urzędu.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do osób chorych psychicznie lub upośledzonych
umysłowo, przebywających w domu pomocy społecznej.
©Kancelaria Sejmu s. 20/23
2012-01-09
Art. 45.
1. W sprawach określonych w art. 25, 29, 36 ust. 3 i art. 39 sąd opiekuńczy orzeka
po przeprowadzeniu rozprawy; rozprawa powinna się odbyć nie później niż w
terminie 14 dni od dnia wpływu wniosku lub otrzymania zawiadomienia, o którym
mowa w art. 23 ust. 4.
1a. W przypadkach uzasadnionych interesem osoby, której postępowanie dotyczy
bezpośrednio, sąd zarządza przeprowadzenie rozprawy w szpitalu.
2. Sędzia wizytujący szpital wysłuchuje osobę przyjętą do szpitala psychiatrycznego
w trybie art. 23, 24 lub 28 nie później niż w terminie 48 godzin od otrzymania
zawiadomienia, o którym mowa w art. 23 ust. 4. W razie stwierdzenia, że
pobyt tej osoby w szpitalu psychiatrycznym jest oczywiście bezzasadny, sędzia
zarządza natychmiastowe jej wypisanie ze szpitala i wnosi o umorzenie postępowania.
Art. 46.
1. W sprawach dotyczących przyjęcia osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego
oraz wypisania jej z takiego szpitala uczestnikami postępowania z
mocy prawa oprócz wnioskodawcy są: ta osoba oraz jej przedstawiciel ustawowy.
W miarę potrzeby sąd zawiadamia o rozprawie małżonka osoby, której postępowanie
dotyczy, oraz osobę sprawującą nad nią faktyczną opiekę; mogą oni
wziąć udział w każdym stanie sprawy i wtedy stają się uczestnikami.
1a. Osoba, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, może być doprowadzona na
rozprawę sądową na mocy zarządzenia sądowego. W tym przypadku stosuje się
odpowiednio art. 547 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.
2. Przed wydaniem postanowienia co do istoty sprawy, sąd jest obowiązany uzyskać
opinię jednego lub kilku lekarzy psychiatrów. Biegłym nie może być osoba,
która uczestniczyła w podjęciu decyzji o przyjęciu do szpitala lub odmowie wypisania
osoby chorej psychicznie ze szpitala psychiatrycznego.
2a. Jeżeli osoba psychicznie chora, która ma być poddana badaniu przez biegłego,
odmawia stawienia się we wskazanym miejscu lub w inny sposób uchyla się od
tego badania, sąd może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie tej
osoby przez Policję do wskazanego miejsca.
2b. Zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do szpitala psychiatrycznego
osoby, o której mowa w art. 29 ust. 1, należy do marszałka województwa.
2c. Jeżeli osoba psychicznie chora, wobec której wydano postanowienie o przyjęciu
do szpitala psychiatrycznego, odmawia stawienia się w szpitalu psychiatrycznym
lub w inny sposób utrudnia wykonanie tego postanowienia, sąd z urzędu
lub na wniosek upoważnionego przez marszałka województwa lekarza psychiatry
może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie tej osoby do szpitala
psychiatrycznego przez Policję.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do postępowania o przyjęciu do domu
pomocy społecznej; do czasu przyjęcia osoby, o której mowa w art. 39, do domu
pomocy społecznej organ do spraw pomocy społecznej powinien zapewnić jej
niezbędną pomoc.
©Kancelaria Sejmu s. 21/23
2012-01-09
4. Sąd zawiadamia prokuratora o potrzebie wzięcia udziału w postępowaniu, jeżeli
uzna to za konieczne.
Art. 46a.
1. Przy wykonywaniu postanowień sądowych o przyjęciu do domu pomocy społecznej
lub szpitala psychiatrycznego stosuje się art. 18.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, przewidziane w innych przepisach środki
przymusu bezpośredniego mogą być stosowane jedynie po uprzednim bezskutecznym
zastosowaniu przymusu bezpośredniego przewidzianego w niniejszej
ustawie albo gdy jego zastosowanie byłoby niecelowe.
3. Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie przez Policję, o którym mowa w art.
40 i 46, następuje w obecności lekarza, pielęgniarki lub zespołu ratownictwa
medycznego.
Art. 47.
Do środków odwoławczych wnoszonych przez osobę, której postępowanie dotyczy
bezpośrednio, nie ma zastosowania przepis art. 368 Kodeksu postępowania cywilnego
oraz w zakresie objętym treścią tego artykułu również przepis art. 370 tego kodeksu.
Art. 48.
Sąd może ustanowić dla osoby, której postępowanie dotyczy bezpośrednio, adwokata
z urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia
psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w
sprawie za potrzebny.
Art. 49.
Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości
określi, w drodze rozporządzenia:
1) szczegółowy sposób postępowania w sprawach przyjęcia oraz wypisania ze
szpitala psychiatrycznego,
2) wzory:
a) skierowania do szpitala psychiatrycznego,
b) zawiadomień kierownika szpitala psychiatrycznego oraz sądu
opiekuńczego o przyjęciu do tego szpitala osoby chorej psychicznie bez
jej pisemnej zgody na podstawie art. 23 ust. 1 lub osoby z zaburzeniami
psychicznymi na podstawie art. 24 ust. 1,
c) rejestru osób przyjętych do szpitala psychiatrycznego,
d) zawiadomień sądu opiekuńczego o wypisaniu ze szpitala
psychiatrycznego oraz o pozostaniu w szpitalu psychiatrycznym za zgodą
osoby przyjętej do tego szpitala
– uwzględniając ochronę praw i godności osób przyjmowanych i wypisywanych
ze szpitali psychiatrycznych oraz potrzebę zapewnienia sprawnego przebiegu
procesu leczniczego.
©Kancelaria Sejmu s. 22/23
2012-01-09
Rozdział 6
Ochrona tajemnicy
Art. 50.
1. Osoby wykonujące czynności wynikające z niniejszej ustawy są obowiązane do
zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku
z wykonywaniem tych czynności, stosownie do odrębnych przepisów, a nadto z
zachowaniem przepisów niniejszego rozdziału.
2. Od obowiązku zachowania tajemnicy osoba wymieniona w ust. 1 jest zwolniona
w stosunku do:
1) lekarza sprawującego opiekę nad osobą z zaburzeniami psychicznymi;
2) właściwych organów administracji rządowej lub samorządowej co do okoliczności,
których ujawnienie jest niezbędne do wykonywania zadań z zakresu
pomocy społecznej;
3) osób współuczestniczących w wykonywaniu czynności w ramach pomocy
społecznej, w zakresie, w jakim to jest niezbędne;
4) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego,
Agencji Wywiadu, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura
Antykorupcyjnego, Policji, Żandarmerii Wojskowej, Straży Granicznej, Służby
Więziennej, Biura Ochrony Rządu i ich upoważnionych pisemnie funkcjonariuszy
lub żołnierzy w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania
sprawdzającego na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych;
5) policjanta, upoważnionego pisemnie przez kierownika jednostki organizacyjnej
Policji, prowadzącego czynności operacyjno-rozpoznawcze w zakresie
poszukiwań i identyfikacji osób.
Art. 51.
W dokumentacji dotyczącej badań lub przebiegu leczenia osoby, wobec której podjęto
czynności wynikające z niniejszej ustawy, nie utrwala się oświadczeń obejmujących
przyznanie się do popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary. Zasadę tę
stosuje się również do dokumentacji dotyczącej badań przeprowadzonych na żądanie
uprawnionego organu.
Art. 52.
1. Nie wolno przesłuchiwać osób obowiązanych do zachowania tajemnicy, stosownie
do przepisów niniejszego rozdziału, jako świadków na okoliczność wypowiedzi
osoby, wobec której podjęto czynności wynikające z niniejszej ustawy,
co do popełnienia przez nią czynu zabronionego pod groźbą kary.
2. Zakaz określony w ust. 1 stosuje się odpowiednio do lekarzy wykonujących
czynności biegłego.
©Kancelaria Sejmu s. 23/23
2012-01-09
Rozdział 7
Przepisy karne, zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe
i końcowe
Art. 53.
Kto podaje lekarzowi lub organowi właściwemu do wykonywania niniejszej ustawy
informacje o występujących u innej osoby objawach zaburzeń psychicznych, wiedząc,
że te informacje są nieprawdziwe,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
Art. 54. (pominięty).5)
Art. 55.
1. (uchylony).
2. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw zdrowia opracuje docelową sieć domów pomocy
społecznej dla osób psychicznie chorych oraz środowiskowych domów
samopomocy.
3. Realizacja sieci, o której mowa w ust. 2, nastąpi w terminie do dnia 31 grudnia
2025 r.
Art. 56.
Ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.
5) Zamieszczony w obwieszczeniu Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 września 2011
r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 231,
poz. 1375).