Tajemnica lekarska i konsekwencje jej naruszenia

Zdrowie człowieka stanowi jego dobro osobiste, które podlega ochronie prawnej. Lekarz ma zaszczyt i obowiązek służyć życiu i zdrowiu ludzkiemu. Zasada tajemnicy lekarskiej jest uregulowana w art. 40 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty Dz.U. 1997 Nr 28 poz. 152 z późn. zm., polega ona na ochronie informacji na temat zdrowia pacjenta uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu lekarza. 

Jaki ma cel instytucja prawna tajemnicy lekarskiej

Zadaniem tajemnicy lekarskiej jest ochrona informacji na temat zdrowia pacjenta, która została przekazana lekarzowi w zaufaniu, że zostanie wykorzystana do walki z chorobą, a nieużyta przeciwko pacjentowi.

Jakie informacje stanowią tajemnicę lekarską

W literaturze prawniczej przyjmuje się, że są to wyniki przeprowadzonych badań, diagnoza, historia choroby, metody i postępy w leczeniu, wcześniejsze lub współistniejące schorzenia, hospitalizacje, przyjmowane leki. Co więcej (!), tajemnica rozciąga się na zaświadczenia, notatki, kartoteki. Jeżeli placówka zdrowotna ma charakter specjalistyczny to informacja, że dana osoba korzysta z pomocy lekarza, jest już objęta tajemnicą lekarską.

Czasem zdarza się, że organy uprawnione, podejmują drogę na skróty i próbują obejść przepisy prawa, przykład:

Prokurator prowadzi sprawę karną, wysyła postanowienie do specjalistycznej placówki medycznej z żądaniem:

- czy Jan Kowalski obecnie lub w przeszłości jest/był pacjentem, a jeśli tak, to, z jakim rozpoznaniem jest/był leczony-. 

W tej sytuacji nie wolno ujawnić informacji. Należy odmówić udzielenia informacji prokuratorowi oraz wskazać, że tylko Sąd postanowieniem może zwolnić lekarza z obowiązku zachowania tajemnicy lekarskiej.

Wyjątki

Jak każda zasada, również ta ma swoje wyjątki określone w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty:

1) gdy inna ustawa zwalnia lekarza z tego obowiązku. Należy pamiętać, że musi być to akt rangi ustawy, czyli rozporządzenie nie stanowi podstawy do zwolnienia z obowiązku,

2) badania lekarskie są przeprowadzane na żądanie uprawnionych organów,

3)  zachowanie tajemnicy może stanowić realne niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia innych osób. Należy jednak pamiętać, że jest to wyjątek, który jest bardzo kontrowersyjny w nauce prawniczej i należy go interpretować bardzo restrykcyjnie, aby nie zostać narażonym na odpowiedzialność prawną, w przypadku gdy chcemy skorzystać z tego wyjątku, najlepiej poinformować pacjenta o tej decyzji, aby miał ostatnią możliwość wypowiedzenia się w tej sprawie,

4)  zgoda pacjenta lub przedstawiciela ustawowego,

5)  przekazanie informacji innemu lekarzowi, który ma status lekarza sądowego i musi przeprowadzić badanie na potrzeby sądu,

6)  zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzieleniem świadczeń zdrowotnych innemu lekarzowi lub uprawnionym osobom uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń.

Odpowiedzialność lekarza za bezprawne naruszenie tajemnicy

Ignorancja prawa szkodzi.

Ujawnienie tajemnicy lekarskiej grozi poważnymi konsekwencjami prawnymi począwszy od odpowiedzialności dyscyplinarnej, cywilnej kończąc na karnej.

Odpowiedzialność dyscyplinarna

Zgodnie z art. 83 ustawy o izbach lekarskich z dnia 2 grudnia 2009 r. Dz.U. 2009 Nr 219 poz. 1708 z późn. zm., Sąd lekarski może wymierzyć następujące kary: 

1.   upomnienie,

2.   nagana,

3.   kara pieniężna,

4.   zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w jednostkach organizacyjnych ochrony zdrowia na okres od roku do pięciu lat,

5.    ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu lekarza na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat,

6.   zawieszenie prawa do wykonania zawodu na okres od roku do pięciu lat,

7.    pozbawienie prawa do wykonywania zawodu.

Odpowiedzialność cywilna

Zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny Dz.U. Nr 16 poz. 93 z późn. zm. pacjent może żądać przeprosin w odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Dodatkowo ma roszczenie zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Ponadto, jeżeli zostanie mu wyrządzona szkoda majątkowa, może żądać odszkodowania.

Odpowiedzialność karna

Za ujawnienie tajemnicy lekarskiej związanej z pełnioną funkcją na podstawie art. 266 kodeksu karnego może zostać wymierzona kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Na podstawie art. 5 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych Dz. U. 2010 Nr 182 poz. 1228 może się zdarzyć, że tajemnica lekarska zostanie sklasyfikowana, jako informacja niejawna, czyli objęta klauzulą „ tajne” lub „ściśle tajne”, wtedy za jej naruszenie na podstawie art. 265 kodeksu karnego, kara może być wymierzona nawet do 8 lat pozbawienia wolności.